Waardensystematiek
Waarden, Ethiek en Verandering.
Een Musicus moet muziek maken...
Een Kunstenaar moet schilderen...
Een Dichter moet schrijven...
wil hij uiteindelijk in vrede met zichzelf leven.
Abraham Maslov
Waarden: Een abstract en algemeen principe dat ten grondslag ligt aan gedragspatronen binnen een bepaalde samenleving of cultuur en dat mensen, door hun socialisatie, als een fundamenteel onderdeel van hun samenleving of cultuur beschouwen.
Ethiek: Een vorm van filosofie die zich bezig houdt met de normen voor menselijk gedrag in termen van 'goed' of 'slecht', vaak sterk gebonden aan de vormen van een bepaalde samenleving of cultuur.
Verandering (van het Ego): Het proces van het vinden van een bevredigende toestand van zekerheid en geborgenheid, zowel op het fysieke als het persoonlijke vlak.
Waarden zijn die abstracte 'dingen' waar we ons naar richten en van terugtrekken. Waarden trekken ons aan of stoten ons af.
- Aan Waarden besteden we tijd, geld en energie om ze te benaderen of te vermijden.
- Al onze beslissingen zijn gebaseerd op Waarden welke meestal buiten ons direct bewustzijn liggen.
- Waarden worden in ons bewustzijn uitgedrukt als Goed of slecht, Mooi of lelijk, Opwindend of vervelend, Houden van of haten, Gewenst of ongewenst, etc.
Door de eeuwen heen hebben volksmenners, geestelijken, filosofen, moralisten, politici en vele 'hoog' geplaatsten, 'heen en weer' geargumenteerd over de vraag wat goed, juist, waar, eerlijk, heilig, mooi is. Daarmee maakte men ook uit wat slecht, fout, zonde, lelijk, of verwerpelijk was. Deze vragen liggen op het gebied van de religie en de moraal-filosofie en niet in het gebied van de Waarden-theorie ! Waarden-theorie houdt zich bezig met wat iemands persoonlijke waarden inhouden en niet met wat ze 'zouden moeten zijn. Het houdt zich ook bezig met hoe waarden zijn ontstaan, hoe deze veranderen, en boven al, hoe deze waarden onze beslissingen en gedragingen beïnvloeden. Als onze Waarden veranderen , zullen onze beslissingen en acties veranderen en zullen mensen met vergelijkbare waarden, vergelijkbaar gedrag kunnen gaan vertonen.
Overtuigingen
|
Overtuigingen kunnen worden omschreven als een 'vast geloof', mening, of opvatting.
- Overtuigingen zijn gebaseerd op onze waarden, ze worden als het ware om de waarden gegroepeerd.
- Als onze waarden veranderen, veranderen onze overtuigingen.
- Als er overtuigingen veranderen kan dat een verandering van waarden inluiden, dan wel komt de overtuiging in een andere waarde-groep terecht.
Door kennis te nemen van de Waarde-systemen van de ander kunnen wij alert reageren en inspelen op hun systemen.
|
 |
De belangrijkste vragen welke een antwoord behoeven binnen de Waarde-theorie zijn:
Wat zijn iemands Waarden ?
- Hoe zijn die Waarden ontstaan ?
- In welk stadium van ontwikkeling zijn de Waarden ?
- Hoe veranderen de Waarden 'in de tijd' ?
Veel filosofen, psychologen en andere geïnteresseerden in leven en mensheid hebben hun definitie gegeven van het begrip Waarden.
Samenvattend kun je stellen dat Waarden bestaan uit criteria of standaards welke dienen als leidraad bij het ondernemen van actie, alsmede sterke overtuigingen, welke voor elk individu van uiterst belang zijn in de keuze van doelen en activiteiten.
Volgens Robert McMurry is het duidelijk dat deze Waarden in het leven van alle dag minimaal moeten voldoen aan de volgende voorwaarden:
Vaststellen wat het individu beschouwt als goed, mooi en ethisch.
- Voorzien in normen t.b.v. normaal dagelijks gedrag.
- Vaststellen hoe de houding is t.o.v. de politiek, economie en sociale omstandigheden.
- Invloed uitoefenen op 'ons soort mensen' en op de 'eigen' omgeving.
- Vaststellen welke ideeën, principes en concepten we aanvaarden, verwerken, onthouden en overdragen.
- Ons voorzien van ongelimiteerde morale principes welke er voor zorgen elke actie te rationaliseren.
Factoren bij Verandering
Volgens David McClelland zijn er drie wezenlijke factoren van belang bij Verandering. Om te veranderen moet iemand weten hoe dat moet, moet iemand willen veranderen en mag hij/zij niet gehinderd worden bij die verandering.
- Als iemand niet weet hoe te veranderen is dat een training probleem.
- Als iemand niet wil veranderen is dat een motivatie probleem.
- Als iemand niet wordt toegestaan te veranderen is dat een systeem probleem.
NLP voorziet in machtige hulpmiddelen om mensen te leren hoe ze kunnen veranderen. Om te kunnen veranderen moet iemand ook willen veranderen. Mensen willen veranderen wanneer dat hen toestaat dan iets te verkrijgen wat ze nu niet hebben, iets te vermijden waar ze nu last van hebben of krijgen als ze niet veranderen.
Binnen NLP kennen we de uitdrukkingen benaderen en vermijden. Waarden en overtuigingen zijn die zaken welke mensen benaderen of vermijden. Die bezigheden waar we onze tijd, energie; ons leven insteken. Als je het leven beschouwt als een 'weg' is het gaan van die weg eenvoudig voor ieder die geen voorkeuren heeft. Deze weg is echter zwaar en moeilijk voor de meeste mensen omdat zij juist veel voorkeuren hebben. Mensen geven de voorkeur aan bepaalde andere mensen, aan Waarden en overtuigingen en zullen een afkeer hebben van het tegenover gestelde.
Als je iemand wilt beïnvloeden, motiveren of veranderen zul je dat bij voorkeur moeten doen binnen de grenzen van zijn Waarden-systeem, althans gebruik makend van de in dit Waarde-systeem opgenomen mogelijkheden. Elke verandering heeft consequenties. Door de consequenties te benadrukken dan wel te herkaderen kan een verandering aanvaardbaar, wenselijk en zelfs begeerlijk worden ervaren. Deze benadering van verandering verschilt van het proces om iemands Waarden te veranderen. Sommige Waarden zijn eenvoudiger aan te passen dan anderen. Kern-Waarden zijn bijzonder moeilijk te veranderen. Het is derhalve eenvoudiger iemands Waarden aan te passen binnen zijn natuurlijke motivatie systeem dan te proberen dat systeem aan te passen. Mensen doen en denken volgens hun systeem, niet volgens 'ons' systeem !
Waarden en overtuigingen zijn met elkaar verbonden. Waarden zeggen ons wat iemand wil en niet wil. Overtuigingen vertellen ons hoe zij denken, hoe zij iets wel of niet kunnen bereiken. Mensen kunnen vaak hetzelfde willen doch hebben vaak verschillende gedachten hoe dat te realiseren. Om iemands gedrag te voorspellen moeten we weten wat ze willen en hoe ze denken dat te bereiken.
Om iemands gedrag te kunnen veranderen moeten we derhalve hun wil laten veranderen, of, hun gedachtengang hoe dat doel bereikt kan worden, aanpassen. We weten inmiddels dat mensen handelen en denken vanuit hun model van de wereld. Als we die modellen analyseren komen we erachter dat een aantal principe aspecten gemeenschappelijk zijn. De Waarden en overtuigingen van mensen vertonen gelijkenis met de waarden en overtuigingen van de groep waartoe zij behoren.
Mensen zijn 'gewoonte dieren'. Deze gewoonten hebben betrekking op emoties, voorkeuren, intellectueel gedrag en zijn in te delen in patronen.Meta-Programma's geven een beschrijving van het patroon van iemands waarnemen, begrip en daaruit voortvloeiend gedrag. Waarde-systemen geven een beschrijving van het patroon van iemands voorkeuren of voorkeur-systeem. Deze beide systemen hebben invloed op verschillende aspecten van de z.g. diepte structuur waarbij beide systemen gericht zijn op het proces, niet op de inhoud.
Waar NLP tot op heden een enorme bijdrage heeft geleverd op het gebied van begrip en verandering, met name door de Meta-Programma's, zijn er andere modellen welke minstens even krachtig kunnen worden aangewend. Deze systemen worden aangeduid met de termen Value-Systems of World-views een ontdekking van Prof. Clare Graves, mede gebaseerd op het werk van Abraham Maslow.
Value Systems : Waarden Hiërarchie volgens Maslov.
Maslov heeft een diepgaande invloed gehad op het hedendaagse begrip van waarden. Maslov betoogde dat de menselijke waarden worden vastgesteld door zijn wensen, door wat hij nodig heeft, en dat als deze behoeften veranderen, zijn waarden veranderen.
Maslov stelde 5 niveau's vast van menselijke behoeften welke hij vastlegde in hierarchisch systeem. Maslov was er van overtuigt dat aan ieder onderliggend behoeften-systeem moest zijn voldaan voordat een persoon naar een volgend of 'hoger' systeem kon evolueren !
| De 5 niveau's van Maslov zijn :
1. Basisbehoeften; hierin zijn begrepen de sterke wens of noodzaak tot overleven, voedsel, sex, kleding, onderdak en lichamelijk welzijn.
2. Veiligheid; waarbij in hoofdzaak wordt vermeld de zorg voor gezondheid, eigen bezit, routine, stabiliteit, ( financiële ) beloning, veiligheid en zekerheid.
3. Liefde, affectie & sociaal gevoel; hierbij spelen een grote rol de behoefte deel uit te maken van een 'groep', relaties, zorgzaamheid, vertrouwen, feedback, vriendschap, discussie, geïnformeerd zijn & anderen helpen.
4. Respect & Ego ; de belangrijkste waarden hierbij zijn het respect. om 'iets bereikt te hebben', het 'op niveau' deelnemen, prestige,
zelfrespect. Onafhankelijkheid in denken en doen, sterk, actiegericht, privileges, autoriteit, herkenning & professioneel deel uit maken van de 'groep'.
5. Zelf Actualiseren; de vanzelfsprekende noodzaak je perfect te voelen naar lichaam en geest. Zelf realiseren, persoonlijke groei & ontwikkeling.
|
 |
Alle mogelijkheden je oorspronkelijke mogelijkheden te ontwikkelen En een en volledig met je zelf te zijn.
Maslov was er van overtuigd dat de noodzaak tot Zelf-Actualisering de belangrijkste drijfveer is voor ieder gezond mens. In de hierna volgende lijst wordt een beschrijving/definitie gegeven van de karakteristieken :
1. Superieur waarnemen van de realiteit.
2. Toegenomen acceptatie van de 'eigen IK', anderen & omgeving
3. Toegenomen spontaniteit.
4. Toenemende concentratie m.b.t. problemen.
5. Toegenomen afzondering en wens tot privacy.
6. Toegenomen autonomie en weerstand tegen onbeschaafdheid.
7. Verfrissende manier van waarderen en waardevolle emotionele reacties.
8. Vaker waarnemen van 'Super-ervaringen'.
9. Toegenomen identificatie met de 'menselijke soort'.
10. Sterk verbeterde inter-menselijke relaties.
11. Een meer democratische karakter struktuur.
12. Sterk toegenomen creativiteit.
13. Enige veranderingen in het Waarde-systeem.
Veel mensen zijn bekend met het hiërarchieke Waarde-model van Maslov, doch zijn minder of geheel niet bekend met het veel krachtiger model als ontwikkeld door Clare Graves. Hij heeft uitgebreid het model van Maslov onderzocht en kwam tot de conclusie dat in dit model van Maslov veel type's van mensen niet werden gekarakteriseerd. Graves verliet het Maslov model en creëerde een eigen model waarin de ideeën van Maslov onderdeel uitmaakten. Hij ontdekte, dat wat Maslov 'Zelf-Actualiserend' noemde, slecht één van de vele vormen van zelf-actualiseren inhield. Ook stelde hij derhalve een eigen model op om zijn inzichten duidelijk te maken en tevens de relatie met Maslov aan te tonen.
Value Systems: Clare W. Graves' profilering van de wereld-bevolking
Deze Graves waarde-systemen zijn gebaseerd op zijn primair onderzoek van psychologische bestaans-niveaus, aangevuld met onderzoek als verricht door Don E. Beck en Cristopher C. Cowan i.s.m. het National Values Center in Texas, U.S.A. De onderscheidelijke niveaus in systemen reflecteren de verschillende wereld-inzichten, geloof-strukturen en geven een verklaring van handelwijzen.Deze waarde systemen beschrijven types IN mensen, anders dan types van mensen. Er leven bijna 6 miljard verschillende mensen op deze aarde, toch delen wij slechts een aantal basis-waarde-systemen met elkaar.
Deze waarde-systemen zijn in ieder van ons aanwezig in een voor ieder individu verschillende mix. De invloed en complexiteit is per mens verschillend omdat ieders leven uniek is.Wij manifesteren deze waarden op legio verschillende manieren door individuele en collectieve aktiviteiten.
- Geen van deze waarde-systemen is per definitie beter of slechter dan de andere
- Elk systeem is ontwikkeld als reactie op een reeks specifieke problemen.
- Elk systeem is afgestemd om die problemen 'aan te kunnen'.
De systemen verschillen in niveau van complexiteit, de (on)mogelijkheid om te kunnen gaan met verschillende situaties, en de mate van betrokkenheid van het individu. Dit heeft in principe niets te maken met intelligentie, karakter of temperament, welke eigenschappen persoonlijk zijn en door de systemen 'heen lopen'.
Deze waardesystemen beschrijven hoe een persoon denkt, niet wat wordt gewaardeerd. Mensen appreciëren verschillend omdat ze op verschillende manieren denken en voelen. Vergelijk de Graves systemen bijv. eens met 7 (8) verschillende dozen. Elke doos ziet er anders uit, heeft een vergelijkbare functie, doch de inhoud zal verschillend zijn. Zo heeft elk waarde-systeem een specifieke struktuur m.b.t. een denkwijze, elk is een beslissings-systeem om te kiezen wat belangrijk is in het leven. De inhoud kan dus divers zijn, soms lijkt het zelfs in tegenspraak. Bijvoorbeeld : De wat inhoud van het TruthForce ( 4-Blue) systeem kan, qua politiekinzicht, 'links' of 'rechts' zijn. Religieus kan dat bijv. islamitisch fundamentalisme zijn of overtuigd atheïst. Economisch kan dat communistisch of kapitalistisch zijn. Het hoe in dit systeem is absoluut, vast omlijnd en 'alles of niets'. Het 'wat' wordt bepaald door het individu.
De waarde-systemen lijken op levende organismen welke zich permanent aanpassen als onze levens-omstandigheden dat van ons vragen of eisen. Het zijn geen harde en definitieve psychische systemen welke zijn ingeprogrammeerd bij de geboorte of op enig ander moment in ons leven. De waarde-systemen zijn als een spiegel waarin we de confrontatie zien met het leven, zoals we met dat leven omgaan. Als het voor ons moeilijker wordt, kunnen we terugschakelen op een voorliggend systeem. Als de dingen meer gecompliceerd worden dan ons systeem aankan, kunnen we een nieuw waarde-systeem toevoegen. Mensen zijn zeer wel in staat tot verandering; er is uitgebreid aangetoond dat het menselijk brein in staat is tot herprogrammering en tot het aktiveren van andere waarde-systemen als de omstandigheden dat noodzaken.
Profielen van waarde-systemen kunnen een oneindig aantal patroon-combinaties omvatten :
- We zijn niet zomaar een enkel type persoonlijkheid.
- We zijn ook niet zomaar een beetje van alles !
Een individueel profiel kan een overheersing laten zien van één specifiek waarde-systeem, misschien zijn er wel twee dominante systemen op te merken, of is het een mix van door elkaar lopende inzichten in het wereld-'gebeuren'. Hiermee wordt het unieke van ieder mens bevestigd en tevens duidelijk wat ons samen bindt. De 7 (8) waarde-systemen welke hier worden besproken manifesteren zich middels geloof en overtuiging, via gevoelens en aktiviteiten als in een symfonie van het menselijk bestaan. Soms harmonieus, soms een kakafonie, doch altijd speciaal en uniek.
- Iedereen is gemotiveerd, maar we worden gemotiveerd door verschillende dingen :
De vraag is niet : Hoe motiveer je mensen..
Maar : Hoe relateer je wat je doet aan de natuurlijke manier van motivatie !
Elk waarde-systeem heeft een specifieke reeks drijvende krachten die de aktiviteiten starten en aanwakkeren.